Propozycje programowe Wydziału Wodnego ZHR

Spływ pontonowy Kwisą

Autor: phm. Grzegorz Zięba

Dla kogo: zuchy, harcerze, wędrownicy

Jednostka: drużyna

Sprzęt: pontony raftingowe (np. ROBfin Hobit 400), kajaki dla kadry

Środowisko zajęć: rzeka

Region: Dolnośląskie

Czas trwania: biwak 2–3 dni, spływ ok. 5,5 godziny (ok. 12,5 km)

Opis realizacji

Biwak drużyny w okolicach Ławszowej koło Bolesławca, nad Kwisą. Sprzęt pływający można wypożyczyć w stanicy pontonowej (np. Pont Car w Ławszowej). Każdy zastęp płynie jednym pontonem; kadra asekurująca porusza się na kajakach, dzięki czemu może łatwiej reagować na sytuacje na rzece.

Kwisa wypływa w Górach Izerskich, ma ok. 140 km długości i poniżej Kliczkowa płynie przez Bory Dolnośląskie. Na odcinku biwaku rzeka jest dość szybka, dzika i bardzo malownicza – brzegi porośnięte lasem, zwalone pnie, wysokie skarpy, ślady bobrów i możliwość spotkania wydr. Koryto jest w dużej części nieuregulowane, więc po drodze pojawiają się naturalne przeszkody, które można wykorzystać wychowawczo (planowanie trasy, decyzje załogi, współpraca).

Propozycje gier i ćwiczeń

• Szkolenie z bezpieczeństwa i środków ratunkowych – pokaz poprawnego zakładania kamizelki, ćwiczenia na czas, przypomnienie zasad zachowania na rzece.
• Przeprawa przez rzekę (przy spokojnym, niskim stanie wody): przejście w kamizelkach z wykorzystaniem liny, punktów kontrolnych w wodzie i „łańcucha życia”.
• Opanowanie pontonu – wsiadanie i wysiadanie z brzegu i z wody, podział ról (sternik, nawigator, wioślarze), ćwiczenia komend i manewrów.
• Nocne lub poranne zadanie nawigacyjne – zastępy otrzymują współrzędne miejsca na rzece i samodzielnie planują godzinę pobudki, startu i sposób dotarcia na czas.
• Wyścigi pontonów z prądem i pod prąd, pokonywanie toru przeszkód z wykorzystaniem powalonych drzew, płycizn i zakoli.
• Szybka ewakuacja z rzeki – po minięciu zakrętu zastęp ma ograniczony czas, aby bezpiecznie wyjść na brzeg i zamaskować obóz w określonej odległości od wody.
• Abordaż na inny ponton połączony z ćwiczeniem węzłów – łączenie linek we wskazane węzły, holowanie i cumowanie pontonu.

Propozycje sprawności do zdobycia

• Wioślarz
• Pływak
• Kajakarz
• Kijanka

Rejs na foki wokół Wyspy Sobieszewskiej

Autor: hm. Maciej Starego

Dla kogo: zuchy, harcerze, wędrownicy

Jednostka: drużyna

Sprzęt: jachty kabinowe (np. Balt 23) lub inne małe żaglówki

Środowisko zajęć: morze

Region: Pomorskie (Zatoka Gdańska, Wyspa Sobieszewska)

Czas trwania: 2–3 dni (dwudniowy biwak żeglarski)

Opis realizacji

Rejs planowany jest jako dwudniowy biwak na łódkach, w małej flotylli kilku jachtów. Start w Narodowym Centrum Żeglarstwa w Górkach Zachodnich, skąd można wynająć łódki kabinowe. Pierwszego dnia załogi wypływają Wisłą Śmiałą i dalej Martwą Wisłą aż do mostu zwodzonego w Sobieszewie (konieczne dopasowanie do godzin otwarcia mostu).

Następnie rejs prowadzi Martwą Wisłą do Przegaliny – do śluzy i kolejnego mostu zwodzonego. Nocleg można zorganizować w przystani w Błotniku lub, po śluzowaniu, w porcie rybackim w Świbnie. Drugiego dnia łódki płyną przekopem Wisły do ujścia do morza, gdzie na piaszczystych łachach często odpoczywają stada fok. Rejon ten jest rezerwatem – obowiązuje zakaz schodzenia na brzeg i płoszenia zwierząt.
Po obserwacji fok jachty kierują się wzdłuż brzegu Zatoki Gdańskiej z powrotem do Górek Zachodnich (wejście Wisłą Śmiałą).

Propozycje gier i ćwiczeń

• Konkurs fotograficzny – która załoga zrobi najlepsze zdjęcie foki (lub całej kolonii).
• Zabawa „kto pierwszy rozpozna znak” – podczas rejsu załogi wyszukują i nazywają znaki nawigacyjne na torze wodnym; wygrywa załoga z największą liczbą poprawnie rozpoznanych znaków.
• Gra terenowo-przyrodnicza „Atlas ptaków” – rozpoznawanie gatunków ptaków widocznych w rejonie ujścia Wisły z pomocą atlasu.

Propozycje sprawności do zdobycia

• Młodszy sternik
• Sternik manewrowy
• Wodny włóczęga

Spływ kajakowy rzeką Redą – Wejherowo–Reda

Autor: hm. Maciej Starego

Dla kogo: zuchy, harcerze, wędrownicy (także z rodzicami)

Jednostka: drużyna / drużyna z rodzicami

Sprzęt: kajaki (ewentualnie canoe, tratwa)

Środowisko zajęć: rzeka

Region: Pomorskie

Czas trwania: kilka godzin (ok. 3–4 h, ok. 17 km)

Opis realizacji

Spływ jest pomyślany jako jedna dłuższa zbiórka na wodzie. Reda na tym odcinku jest łatwa technicznie: łagodny nurt, meandrujące koryto, brzegi w dużej części zalesione. Trasa nie wymaga przenosek. Miejscami rzeka przepływa blisko zabudowań, co wiąże się z obecnością śmieci – można to potraktować jako punkt wyjścia do rozmowy o odpowiedzialności za środowisko.

Start: Wejherowo, okolice ul. Ofiar Piaśnicy. Meta: Reda, okolice ul. Kazimierskiej – przy plaży i placu zabaw (dobry dostęp do wody, możliwość kąpieli, ale bez miejsca na ognisko). W końcowym odcinku, za mostem kolejowym, znajduje się jaz powodujący przyspieszenie nurtu – warto tam zapewnić dodatkową asekurację.

Propozycje gier i ćwiczeń

• Wyścigi „holowników” – kajaki dobierają się w pary; jeden holuje drugi w określony sposób (np. partner siedzący bokiem trzyma rufę holowanego kajaka), co ćwiczy technikę wiosłowania i współpracę.
• Wariant z osobą w wodzie – przy dobrej pogodzie część uczestników może być holowana, płynąc w kamizelkach obok kajaka (dla lżejszych i młodszych).
• Ćwiczenia manewrowe na meandrach: slalom między przeszkodami, zatrzymywanie się przy wskazanych drzewach, podpływanie rufą do brzegu.

Propozycje sprawności do zdobycia

• Pływak
• Kajakarz

Biwak miejski – Ster na Inowrocław

Autorzy: phm. Krzysztof Bronka, phm. Piotr Bandurski

Dla kogo: zuchy, harcerze, wędrownicy

Jednostka: drużyna

Sprzęt: kajaki (wyprawy na Noteć i Jezioro Gopło), standardowy sprzęt biwakowy

Środowisko zajęć: miasto, rzeka, jezioro

Region: Kujawsko-Pomorskie

Czas trwania: 2–3 dni

Opis realizacji

Inowrocław jest tu pokazany jako „miasto nad morskie” – związane z dawnymi morzami przez złoża soli. Propozycja zakłada 2–3-dniowy biwak, w którym łączymy zwiedzanie
miasta, elementy historii i wyprawy kajakowe. Bazą może być Przystań Kajakowo-Żeglarska ZHR nad Notecią, skąd łatwo wyruszyć na Jezioro Gopło lub Jezioro Szarlejskie.

Podczas wyprawy na Gopło można odwiedzić Kruszwicę (romańska kolegiata, wieża „Mysia”) oraz pokazać legendy znane ze „Starej baśni”. Alternatywnie krótsza trasa prowadzi na tzw. „małe Gopło”, gdzie znajduje się Centrum Dziedzictwa Kujaw Zachodnich. Inną propozycją jest spływ do Pakości i samodzielne szukanie tamtejszych atrakcji.

W samym Inowrocławiu warto pokazać: wystawę o solnictwie w Kujawskim Centrum Kultury, romański kościół NMP, gotycki kościół św. Mikołaja, Muzeum im. Jana Kasprowicza oraz Park Solankowy z tężniami i basenem solankowym. To dobre tło do rozmowy o tym, jak dawne morza i złoża soli wiążą miasto z wodą.

Propozycje gier i ćwiczeń

• Na wodzie – wyścigi kajaków na krótkich odcinkach, zadania manewrowe, np. precyzyjne podpływanie do pomostu, obrót w miejscu, cumowanie.
• W mieście – gra miejska „Śladami soli”: patrole otrzymują wskazówki prowadzące do miejsc związanych z solą, uzdrowiskiem i dawną żeglugą.

Propozycje sprawności do zdobycia

• Wioślarz
• Kajakarz
• Kajakarz Doskonały

Biwak miejski – Ster na Toruń

Autor: hm. Piotr Grądziel

Dla kogo: zuchy, harcerze, wędrownicy

Jednostka: drużyna

Sprzęt: standardowy sprzęt biwakowy, materiały do gry miejskiej

Środowisko zajęć: miasto

Region: Kujawsko-Pomorskie

Czas trwania: 2–3 dni

Opis realizacji

Biwak opiera się na odkrywaniu Torunia jako dużego portu rzecznego i miasta, którego rozwój był mocno związany z Wisłą i handlem wodnym. Tło stanowi historia żeglugi śródlądowej oraz powiązania z Bałtykiem i Morzem Północnym.

Miejsce zakwaterowania to harcerski hostel ZHR w samym centrum starówki, co ułatwia korzystanie z atrakcji: Dom Mikołaja Kopernika, Muzeum Toruńskiego Piernika,
Planetarium, średniowieczne zabytki. W trakcie biwaku patrole zbierają fakty o znaczeniu Wisły dla miasta, dawnych statkach i kupcach oraz o toruńskim szkoleniu dla marynarzy.

Propozycje gier i ćwiczeń

• Gra miejska „Toruń i jego związki z Wisłą” – patrole otrzymują karty z współrzędnymi GPS (bez opisów) i muszą odnaleźć miejsca na mapie; dopiero na miejscu odczytują opis punktu i zadanie.
• Różne patrole zwiedzają inne obiekty (np. Planetarium, Dom Kopernika, Muzeum Piernika), a wieczorem wymieniają się wrażeniami przy kominku.
• Zadanie multimedialne – nagranie krótkiego filmu promującego wybrane miejsce lub przygotowanie serii zdjęć z komentarzem (do wykorzystania w drużynowych mediach).

Propozycje sprawności do zdobycia

• Migawka
• Fotograf
• Klaps
• Filmowiec
• Astronom

Biwak miejski Toruń – gra (załącznik)

Do biwaku „Ster na Toruń” przygotowano osobną kartę gry miejskiej z listą punktów i współrzędnymi GPS. W praktyce możesz:

• wydrukować kartę gry dla każdego patrolu,
• zakleić część z opisem punktu, zostawiając na zewnątrz tylko współrzędne,
• kazać patrolom dotrzeć w miejsce na podstawie współrzędnych, a dopiero potem odkleić opis i wykonać zadanie.

Gra może być oceniana na czas, liczbę poprawnie odwiedzonych punktów lub jakość prezentacji z zebranych materiałów (film, zdjęcia, relacja przy kominku).

Zobacz załącznik – punkty

Kamizelka ratunkowa

Numer propozycji: 7

Autor: pwd. Dawid Brokos

Dla kogo: zuchy, harcerze, wędrownicy

Jednostka: zastęp

Sprzęt: kamizelki ratunkowe i asekuracyjne, inne środki ratunkowe

Środowisko zajęć: harcówka / bezpieczny akwen

Region: dowolny

Czas trwania: ok. 1 godzina (rozszerzona wersja dłużej)

Opis realizacji

Celem jest nauczenie zastępu bezpiecznego korzystania z kamizelek ratunkowych i innych środków bezpieczeństwa na wodzie. Najpierw każdy dobiera dla siebie właściwy rozmiar kamizelki i uczy się poprawnie ją zakładać oraz regulować.

Po podstawowym instruktażu można przejść do formy zabawy: konkurs na najszybciej założoną poprawnie zapiętą kamizelkę, sztafety zastępów czy zadania wykonywane z zawiązanymi oczami. Dla starszych harcerzy warto rozszerzyć zajęcia o inne środki ratunkowe – pasy, szelki asekuracyjne – oraz o czytanie oznaczeń dotyczących wyporności i certyfikacji.

Jeśli macie dostęp do bezpiecznego akwenu, dobrze zakończyć zbiórkę krótkimi ćwiczeniami w wodzie: wskakiwanie w kamizelce z pomostu, spokojne unoszenie się na wodzie i odczuwanie, jak zachowuje się ciało w środkach ratunkowych.

Propozycje gier i ćwiczeń

• Zakładanie kamizelki na czas – indywidualnie lub w formie sztafety.
• Zakładanie kamizelki w ciemności (zgaszone światło) lub z zasłoniętymi oczami.
• „Inspekcja sprzętu” – zastęp wyszukuje na etykietach informacje o wyporności, certyfikatach i zastosowaniu.

Propozycje sprawności do zdobycia

• Kijanka
• Pływak
• Wodniak

Wywrotka na canoe

Autor: pwd. Dawid Brokos

Dla kogo: harcerze, wędrownicy (starsze zuchy po dostosowaniu)

Jednostka: drużyna

Sprzęt: canoe lub kajaki, kamizelki ratunkowe, koło ratunkowe / rzutka, czerpaki

Środowisko zajęć: jezioro / spokojny akwen

Region: dowolny

Czas trwania: kilka godzin

Opis realizacji

Propozycja zakłada przećwiczenie kontrolowanej wywrotki w warunkach bezpiecznych, zanim przydarzy się ona w realnej sytuacji na spływie. Zanim zaczniecie, dobrze
jest zrealizować zbiórkę „Kamizelka ratunkowa” i upewnić się, że każdy pewnie czuje się w wodzie w kamizelce.

Na spokojnym akwenie, w zasięgu asekuracji kołem lub rzutką, załogi canoe lub kajaków wykonują zaplanowaną wywrotkę w niewielkiej odległości od brzegu.
Kolejność działań jest jasno określona: najpierw sprawdzenie stanu wszystkich załogantów, potem ratowanie sprzętu (wiosła, bagaże), a dopiero na końcu odzyskanie i opróżnienie jednostki.

Uczestnicy uczą się wybierania wody z kajaka prostym czerpakiem (np. z uciętej butelki), stabilizowania jednostki przez drugą osobę oraz ponownego wsiadania do canoe na wodzie. Po opanowaniu podstaw można wprowadzić element czasu – drużyna ma wykonać pełny „manewr ratunkowy” w określonym limicie.

Propozycje gier i ćwiczeń

• „Manewr ratunkowy na czas” – od momentu wywrotki do powrotu całej załogi do jednostki i gotowości do płynięcia.
• Warianty z różnym podziałem ról – np. samodzielna akcja jednej osoby przy dwuosobowym kajaku.

Propozycje sprawności do zdobycia

• Wodniak
• Kanadyjkarz
• Kajakarz